Genel emeklilik sigortası nedir?

Almanya'da çalışıyor ve ayda 450 avrodan fazla kazanıyorsanız, işvereniniz brüt maaşınızın bir kısmını otomatik olarak emekli sigortasına yatırır. Ayrıca, işvereniniz emeklilik sigortası programına sizin için ayrı bir katkıda bulunur. Devlet de vergi sübvansiyonu sağlar. Sonuçta ortaya çıkan fondan, şu anda emekli olan kişilere maaşları ödenir. Bu, siz ileride emekli olduğunuzda, sizin emekli maaşınızın da o zaman çalışan nesil tarafından ödeneceği anlamına gelir. Bu düzenleme dağıtım yöntemi ("Umlageverfahren") olarak adlandırılır.

Genel emeklilik sigortasına kim katkıda bulunur?

Sosyal sigortalar kapsamında olan (ve buna katkıda bulunan) çalışanlar (yani ayda 450 avrodan fazla para kazanan insanlar), gelirlerinin belli bir yüzdesini otomatik olarak emeklilik sigortasına öderler. Zorunlu sigorta kapsamına girmeyen insanlar (örneğin, memurlar veya serbest meslek sahipleri), yaşları sebebiyle ("Alterrente") emeklilik maaşı almadıkları sürece, yasal olarak emeklilik sigortasına katkıda bulunabilirler. İşinize kısa bir süreliğine ara veriyorsanız veya emeklilik sigortasına henüz yeterince katkıda bulunmamışsanız (asgari katkı payı), bunu yapmak yararınıza olabilir.  Asgari katkı payı hakkında daha fazla bilgi için lütfen "Almanya'da emekli olma hakkım var mı?” başlığının altına bakınız.

Almanya'da emekli olma hakkım var mı?

Almanya'da emekli olabilmek için belirli koşulların yerine getirilmesi gerekir: asgari emeklilik yaşına ulaşmış olmak ve sigortanızın yeterince uzun süredir ödeniyor olması.

  • Düzenli emekli maaşı („Regelaltersrente“) almaya başlanacak asgari yaş, doğum yılına bağlıdır. 1964 yılından sonra doğduysanız, 67 yaşından önce emekli olamazsınız. Daha erken bir senede doğduysanız, daha erken bir yaşta emekli olabilirsiniz. Asgari emeklilik yaşı hakkında daha fazla bilgi edinmek için finanztip.de adresine bakabilirsiniz.
  • Ancak en az beş yıl boyunca emeklilik sigortası için prim ödediyseniz, emekli maaşı talep etme hakkınız vardır. Bu düzenlemeye asgari sigortalılık süresi ("Mindestversicherungszeit") denir.

Düzenli emekli maaşına ek olarak başka çeşit emekli maaşları da vardır; uzun süreli sigortalılar için emeklilik maaşı ("Altersrente für langjährig Versicherte"), özellikle uzun süreli sigortalılar için emeklilik maaşı ("Altersrente für besonders langjährig Versicherte") veya ağır derecede engelliler için emekli maaşı ("Altersrente für schwerbehinderte Menschen"). Bu emekli maaşlarının her biri, farklı asgari yaş ve prim ödeme süresi koşullarına sahiptir. Ayrıca, bu gibi durumlarda, daha erken emekli olmak da mümkündür, ancak daha düşük bir emekli aylığı alırsınız. Bu tür emekli maaşı çeşitleri hakkında daha fazla bilgi almak için deutsche-rentenverischerung.de sitesine bakabilirsiniz.

Lütfen unutmayın: Eğer emeklilik sigortası fonu için hiç prim ödemediyseniz ya da yeterince uzun süredir prim ödemiyorsanız (asgari sigortalılık süresi), Almanya'da emekli maaşı almaya hakkınız yoktur. Bununla ilgili daha fazla bilgiye ulaşmak içim lütfen "Emekli maaşı alma hakkım yoksa ya da emekli maaşım geçinmeme yetmiyorsa ne yapmalıyım?” başlığının altına bakınız.

Emekli maaşı almak için nerede ve nasıl başvuru yapmalıyım?

Almanya'da yaşıyorsanız, Alman emeklilik sigortası için başvuruda bulunmanız gerekir. Bunun yanı sıra, herhangi bir AB ülkesinde veya Almanya ile sosyal güvenlik sözleşmesi olan başka bir ülkede emekli maaşı alma hakkınız olması durumunda da bu başvuruyu yapma hakkınız vardır. Daha sonra, Alman emeklilik sigortası kurumu sizin başvurunuzu ilgili ülkelerdeki yetkili makamlara iletir.

Başka bir ülkede yaşıyorsanız ancak Almanya'da emekli maaşı alma hakkınız varsa, emekli maaşı talebinizi yaşadığınız ülkede yapmanız gerekir, daha sonra onlar başvurunuzu Alman emeklilik sigortası kurumuna ileteceklerdir. Yurtdışında sizden sorumlu sigorta şirketini bulmak için deutsche-rentenversicherung.de adresine bakabilirsiniz. AB dışında kalıcı olarak (altı aydan fazla) ikamet ediyorsanız, ilke olarak Alman emekli maaşınız kesilir. Bu nedenle Almanya'dan ayrılmadan önce, bu konuda Alman emeklilik sigortası kurumunun danışma merkeziyle mutlaka görüşün. Ücretsiz danışma hizmetlerinden yararlanmak için, 0800-10004800 numaralı telefon hattını arayabilirsiniz (Almanca hizmet verilir).

Emekli maaşınızı zamanında almaya başlayabilmek için başvurunuzu en az üç ay önceden teslim etmeniz gerekir. Bunu deutsche-rentenversicherung.de adresine girerek internet üzerinden veya posta aracılığıyla yapabilirsiniz. Alman emeklilik sigortası kurumu danışma merkezleri, başvuru formunu doldurmanız ve başvurunuzu tamamlamanız konusunda size yardımcı olabilirler.

Başvuru formunun yanı sıra, aşağıda belirtilen belgeleri de göndermeniz gerekmektedir:

  • Kimlik kartı veya pasaport gibi kimliğinizi gösteren bir belge
  • Emeklilik sigortası numaranız ("Rentenversicherungsnummer")
  • Sağlık sigortası şirketinizin adı ve sağlık sigortası numaranız
  • Vergi numaranız
  • Mesleki eğitiminizi yaptığınızı gösteren bir belge
  • Banka hesap numaranız

Çocuklarınız varsa, onların doğum belgelerini de göndermelisiniz. Başvuruyu tamamlarken, AB ülkelerinde veya Almanya ile sosyal güvenlik sözleşmesi olan başka bir ülkede sigortalı bulunduğunuz süreleri de mutlaka belirtmeniz gerekir.

Lütfen unutmayın: Emekli maaşınız için başvuruda bulunmada gecikirseniz veya sürecin uzun sürmesi durumunda, emekli maaşınız üç aya kadar geriye dönük olarak ödenebilir.

Emeklilik sigortası numarası ("Rentenversicherungsnummer") nedir?

Emeklilik sigortası numarası (kısaca: RVNR), hayatınız boyunca geçerli olan 12 basamaklı bir numaradır. 2005'ten bu yana Almanya'da doğan bebeklere doğumdan sonra bu numara verilmektedir. Bunun dışında kalan kişilere bu numara, ilk işlerine başlayıp sosyal güvenlik primleri ödenmeye başladıktan sonra ya da iş merkezi aracılığıyla ilk kez genel sağlık sigortasına kaydolduklarında gönderilir.

Emeklilik sigortası numaranız, sosyal güvenlik kartınızın yanı sıra Alman Emeklilik Sigortası Kurumundan aldığınız mektupların üzerinde de yazmaktadır. Bu numarayı bulamazsanız, sağlık sigortası şirketiniz veya Alman Emeklilik Sigortası Kurumuna başvurarak onlardan öğrenebilirsiniz. Alman Emeklilik Sigortası Kurumuna 0800-10004800 numaralı telefondan hattından ulaşabilirsiniz. Telefon görüşmeleri ücretsizdir ve burada hizmet veren personel Almanca konuşmaktadır.

Yurt dışında çalıştığım dönemler de hesaplanır mı?

Yurt dışında çalıştığınız süreler, belirli şartlar altında, asgari sigorta primi süresini karşılamamak amacıyla sigortalı olduğunuz dönemler olarak dikkate alınır. Ancak, ilke olarak, toplamda tek bir ödeme almak yerine, her ülke size orada kazandığınız emekli maaşını ayrı ayrı öder. Yani farklı ülkelerden birkaç emekli maaşı alabilirsiniz.

Diğer ülkelerdeki çalışma sürelerinizin dahil edilmesi için, söz konusu ülkenin bir AB Üye Devleti (İzlanda, Lihtenştayn, Norveç, İsviçre dahil) olması veya Almanya ile bir sosyal güvenlik anlaşması imzalamış olması gerekir. Bu ülkeler "Abkommensstaat" olarak adlandırılır. deutsche-rentenversicherung.de adresinde, Almanya ile böyle bir anlaşması olan tüm devletlerin güncel bir listesini bulabilirsiniz. 

Almanya ile Türkiye Sosyal Güvenlik Sözleşmesi yapmışlardır. Hem Türkiye’de hem de Almanya’da çalışmış olanlar Alman Emeklilik Sigortası Kurumu tarafından hazırlanan bu broşürde bu konuda detaylı bilgiye ulaşabilirler.

Lütfen unutmayın: Emeklilik yaşının ve konuyla diğer düzenlemelerin, emekli maaşına hak kazandığınız diğer ülkelerde değişiklik gösterebileceğini unutmayın.

Emekli maaşı alırken çalışabilir miyim?

Evet. Bir emekli olarak, istediğiniz kadar çalışabilirsiniz. Vergiler ve sosyal güvenlik primleriyle ilgili tüm düzenlemeler emekliler için de geçerlidir. Zaten bir emeklilik maaşı aldığınız için, kazandığınız gelirden artık herhangi bir emekli maaşı primi için ödeme yapmanız gerekmez. Ancak, gelecekteki emeklilik haklarınızı artırmak için gönüllü olarak katkıda bulunma seçeneğiniz vardır.

Lütfen unutmayın: Erken emekli olursanız, ör. uzun süreli sigortalı ("langjährig Versichert") ve erken emekli ("Vorruhestand") olarak, kesintilerden önce yılda yalnızca belirli bir miktar (şu anda 6300 avro) kazanabilirsiniz. Eğer kazancınız daha fazlaysa, emekli maaşınızdan yapılacak kesintiler buna göre hesaplanacaktır. deutsche-anwaltshotline.de adresinde erken emeklilik hakkında daha fazla bilgiye ulaşabilirsiniz.

Emekli olarak nasıl bir sağlık sigortam olur?

Genel emekli maaşı alan bireyler, genellikle “emekliler için sağlık sigortası” (“Krankenversicherung der Rentner” veya kısaca: KVdR) kapsamındadır. KVdR'yi, genel sağlık sigortası şirketleri (AOK, TKK, ...) yönetmektedir. Bununla birlikte, KVdR'ye ödenen primler düşüktür. Çalışma hayatınızın ikinci yarısının en az %90'ında sigortalı olarak çalıştıysanız, ilke olarak KVdR'ye üye olmak zorundasınızdır. Bu koşulları karşılamıyorsanız, belirli şartlar altında gönüllü olarak KVdR'ye katılmanız mümkündür. Emekli olmadan önce KVdR'ye katılıp katılamayacağınızı kontrol etmek en iyisidir. Daha fazla bilgi için sağlık sigortası şirketinizden danışmanlık alabilirsiniz.

KVdR için ödemeniz gereken prim tutarı, emekli maaşınız ve yarı zamanlı işler gibi diğer gelir kaynakları da dahil olarak hesaplanacak gelir düzeyinize bağlıdır.

Daha önceden özel sigorta yaptırdıysanız, aynı sigorta şirketiyle devam edebilirsiniz.

Tüketici Koruma Merkezinin web sitesinde, emekliler için sağlık sigortası hakkında daha fazla bilgi edinebilirsiniz.

Emeklilik yaşına ulaştığım zaman emekli olmak zorunda mıyım?

Hayır. Ne kadar çalışabileceğinize dair yasal bir zaman sınırı yoktur, bu nedenle emeklilik yaşına geldiğinizde emekli olmak zorunda değilsiniz. Daha uzun çalışırsanız, aslında, daha sonra daha yüksek bir emekli maaşı alırsınız. Bunun sebebi sadece daha emeklilik primi ödemeniz değil, aynı zamanda normal emeklilik yaşınızın üzerinde çalıştığınızdan her ay için %0,5 emekli maaşı ikramiyesi alıyor olmanızdır.

Lütfen unutmayın: Bazen şahsi iş sözleşmeniz veya toplu sözleşmeniz("Tarifvertrag"), emeklilik yaşınıza ulaştığınızda bu sözleşmenin otomatik olarak sona ermesini gerektirir. Böyle bir durum söz konusu değilse, sizin için de zorunlu bir emeklilik gerçekleşmeyecektir. Emeklilik yaşına girerken çalışmayı bırakmak isterseniz, sözleşmenizi normal geçerli bildirim süresi içinde sonlandırmanız gerekir. Emeklilik yaşına ulaştığınızda işvereninizin, sözleşmenizi feshetmesine izin verilmediğini unutmayın.

Emekli maaşımın miktarı nasıl hesaplanır?

Emekli maaşınızın miktarı, ne kadar süreyle prim ödediğinize ve gelirinizin miktarına bağlıdır. Ne kadar uzun süre prim öderseniz ve geliriniz ne kadar yüksek olursa, emekli maaşınız da o kadar yüksek olacaktır.

Prim ödeme süreleri, genel emeklilik sigortasına katkıda bulunduğunuz dönemlerin yanı sıra primsiz dönemleri de ("beitragsfreie Zeiten") içerir. Prim ödemediğiniz süreler, ör. çocuk bakımı veya hemşirelik bakımı yaprak geçirdiğiniz zaman, hamilelik izni, hastalıktan sonra nekahet dönemi, mesleki eğitim veya öğretim (okul veya üniversite) dönemleri gibi zamanları kapsar.

Genel emeklilik sigortasına göre ileride ne kadar emeklilik maaşı alacağımı nasıl öğrenebilirim?

Bu sorunun cevabını yıllık emeklilik bildiriminizde bulabilirsiniz. Bu bildirimde, şu ana kadar ne kadar para ödediğinizi, aynı geliri elde etmeye devam etmeniz durumunda, düzenli emekliliğe geçtiğinizde emekli maaşınızın ne kadar olacağını ve kaç yaşında emekli olabileceğinizi görebilirsiniz.

En az 26 yaşındaysanız ve beş yıl veya daha uzun bir süre boyunca emekli maaşı için prim ödediyseniz, her yıl otomatik olarak emeklilik bildirim raporu alırsınız. En az 55 yaşındaysanız, yıllık bildirim yerine her üç yılda bir daha ayrıntılı bir emeklilik bildirim raporu alırsınız. Ayrıca sigortalı olan herkesin Alman emeklilik sigortası kurumundan emeklilik raporu isteme hakkı vardır. Bu talebi deutsche-rentenversicherung.de (Almanca olarak) üzerinden yapabilirsiniz.

Emeklilik bilgilerinizde veya emeklilik bildirim raporunuzda hata bulursanız, istediğiniz zaman Alman Emeklilik Sigortası Kurumunun danışma merkezlerinden birine başvurabilirsiniz. Hak sahibi olduğunuz primsiz dönemler yanlışlıkla göz ardı edilmiş olabilir. Emekli olmadan önce, emeklilik kayıtlarınıza her şeyin doğru olarak girildiğinden emin olmak en iyisidir. Böylece prim ödeme süreleri veya prim ödemediğiniz süreler için muhtemel eksik kanıtları sunmak için yeterli zamanınız olacaktır.

Emekli maaşı almazsam veya emekli maaşım geçimimi sağlamaya yetmiyorsa ne yapmalıyım?

Emekli maaşı almıyorsanız veya emekli maaşınız geçiminizi sağlamaya yetmiyorsa, “temel yardım ödeneği” ("Grungsicherung") almak için başvurabilirsiniz. "Temel yardım ödeneği" size sosyal yardıma benzer bir ödenek verir, böylece kira ve benzeri masraflarınız, sağlık ve uzun süreli bakım sigortası primlerinizin yanı sıra, yiyecek ve kıyafet masraflarınızı da karşılayabilirsiniz.

Aşağıdaki ön koşullar yerine getirildiği takdirde temel yardım ödeneği alma hakkınız vardır:

  • Normal emeklilik maaşı yaşına geldiyseniz
  • Hiçbir malvarlığınız yoksa ve emekli maaşınız, emeklilikten sonra çalıştığınız işlerden kazandığınız maaş ve eşinizin geliri dahil olmak üzere aylık geliriniz 838 avrodan azsa
  • Almanya'da yaşıyorsanız
  • Oturma izniniz var saya da Alman vatandaşıysanız

Temel yardım ödeneği almak için doğrudan ikamet ettiğiniz yerdeki Sosyal Yardım Dairesine başvurmalı ve bu başvuruyu her 12 ayda bir yenilemelisiniz. Temel yardım ödeneğinin geriye dönük ödemesi mümkün olmadığı için başvurunuzu zamanında yapmayı unutmayın. Temel yardım ödeneği hakkında daha fazla bilgi almak için "Temel Yardım Ödeneği: Emeklilere Yardım" adlı bu broşüre bakabilirsiniz.

Emekli olarak süresiz oturum izni ("Niederlassungserlaubnis") alabilir miyim?

Süresiz oturum izni almanın temel şartlarından biri, esas olarak kendi geçim kaynağınızı güvence altına alabilmenizdir; bu da sosyal hizmetlerden çok az destek almanız veya hiç destek almamanız gerektiği anlamına gelir. Sosyal Yardım Dairesinden gelebilecek, izin verilen gelir yüzdesi eyaletten eyalete değişmektedir. Emekli maaşınıza ek olarak "temel yardım ödeneği" almanız durumunda, bu konuda ne yapabileceğiniz hakkında bilgi almak için Yabancılar Dairesinden ya da bir danışma merkezinden birisine danışın.

Emekli maaşınız veya diğer gelirleriniz yeterince yüksekse, Sosyal Yardım Dairesinden destek almanız gerekmiyorsa ve gereken diğer tüm şartları yerine getiriyorsanız, süresiz oturum izni alabilirsiniz. Daha fazla bilgi için "Almanya’da Sürekli Oturum İzni" bölümümüze bakabilirsiniz.

Emeklilik yaşına gelmeden çalışamaz duruma geldiğim takdirde ne yapabilirim?

Hastalık veya kaza nedeniyle artık çalışamıyorsanız ya da çalışma hayatınıza kısıtlı bir şekilde devam edebiliyorsanız, "iş gücü kaybı nedeniyle emekli maaşı" ("Erwerbsminderungsrente") alabilirsiniz. Bu tür bir emekli maaşı başvurusunda bulunmak için, ilke olarak aşağıdaki şartları yerine getirmeniz gerekir:

  • Henüz emekli olmamış olmalısınız.
  • Hiçbir şekilde çalışamayacak ya da ancak günde 6 saatten az çalışabilecek durumda olmalısınız.
  • Beş yıllık genel bekleme süresini doldurmuş olmanız gerekir ve en az üç yıl boyunca zorunlu prim ödemiş olmanız gerekir.

Lütfen unutmayın: Eğer artık mesleğinizde çalışabilecek durumda değilseniz, ancak başka bir işte çalışabiliyorsanız, iş gücü kaybı nedeniyle emekli maaşı alma hakkınız yoktur.

İş gücü kaybı nedeniyle emekli maaşı almak için, normal emekli maaşında olduğu gibi emeklilik sigortanız kapsamında başvuruda bulunabilirsiniz. Bu başvuruyu yaparken yanında sahip olduğunuz sağlık raporlarını da sunmanız gerekir. İş gücü kaybı nedeniyle emekli maaşı almak için gereken hüküm ve koşulları hakkında bilgi almak için (Almanca) 0800-10004800 numaralı telefon hattını arayabilirsiniz. Buna ek olarak, Yetişkin Göç Danışma Merkezi de (MBE) size yardımcı olabilir. MBE personeli farklı dillerde hizmet vermektedir. Size en yakın merkezi bulmak için bamf.de adresine bakabilirsiniz.

Başka ne tür yaşlılık ödenekleri vardır?

Emeklilik döneminde daha fazla kazanç elde etmenin birkaç yolu vardır. Genel emekli maaşına ek olarak, işletme emekli aylığı ("Betriebsrente") ve Riester veya Rürup olarak bilinen emekli aylığı bulunmaktadır. Ayrıca, elbette, özel emekliliği de tercih edebilirsiniz.

  • Yaşlılık işletme tedbiri ("betriebliche Altervorsorge"), çalışan olarak iş hayatını sürdürmüş kişiler için bir seçenektir. Burada, belirli bir hesapta, gelirinizin belli bir miktarını biriktirirsiniz ve işvereniniz de buna katkıda bulunur. Daha fazla bilgi için işvereninizle konuşabilirsiniz.
  • Riester ve Rürup emekli aylığı, herkes için uygun bir seçenek olmayabilecek, devlet destekli tasarruf olanaklarıdır. Riester emekli aylığında, devlet, her ay belli bir miktar ödemeniz durumunda emekli maaşınıza belirli bir aylık tutar ekler. Sosyal sigortalara katkıda bulunan herkes Riester aylığı için başvurabilir. Riester emekli maaşı, düşük geliri ve çok çocuğu olan insanlar için özellikle faydalıdır. Riester emekli aylığı hakkında daha fazla bilgi almak için vzhh.de adresine bakabilirsiniz (Almanca). Öte yandan, serbest meslek sahipleri ve bağımsız olarak çalışanlar Rürup emekli aylığı için başvuruda bulunabilirler. Buradaki avantajınız, ödediğiniz bu primlerin vergiden düşülebilir olmasıdır. Rürup emekli aylığının sizin için uygun bir seçenek olup olmadığı sorusuna en doğru cevabı verecek kişi vergi danışmanınız olacaktır.
  • Özel emeklilik sigortasında, paranızı en çok kâr elde edeceğiniz yere (örneğin, öz kaynak fonları veya emlak) yatırırsınız; böylece yaşınız ilerledikçe buradan gelen faizi kullanabilirsiniz.

Size en faydalı olacak emeklilik planı türü yaşınıza, gelir seviyenize, finansal kaynaklarınıza, aile durumunuza ve elbette risk alma konusundaki istekliliğinize bağlıdır. Çoğu insan için farklı seçeneklerin birleşimi en iyi sonucu verebilir. Daha fazla bilgi için Tüketici Koruma Merkezinden tavsiye alabilirsiniz.